صاحبدلان

تفاوت ميان سنت و اصالت، همواره جزء موضوعات بحث برانگيز انواع هنرها بوده وهست. بخصوص در كشورهايي نظير ايران كه از طرفي داراي سابقه هنري كهن مي باشد و از طرف ديگر خواستار نوجويي و نوگرايي در هنرهاست. هنرمندان در مواجهه با اين مساله جهتگيري هاي متفاوتي دارند و هريك بنا به نظر خود نوعي رفتار را برگزيده اند كه آنها را از ديگر هنرمندان متمايز مي كند. عده اي عقيده دارند ميان اصالت وسنت تفاوتي نيست و حكايت اين مبحث همان حكايت انگور و عنب و ... است كه يك مفهوم را بيان مي كند با زبان متفاوت. گروه ديگر نظرشان تفكيك كامل اصالت و سنت است و بارمعنايي متفاوت اين كلمات كه نتيجه اين نظر، دونوع سوگيري است.

در نوع اول که همان سنت گرایی است، افراد اصرار بر حفظ بی کم و کاست سنت ها دارند. این جهت گیری که معتقدان بر آن کم هم نیستند اصالت را تا جایی می پذیرند که به سنت ها خدشه وارد نکند و تغییری در آن ایجاد ننماید. سوگیری دیگر سوگیری به سمت اصالت هاست. معتقدان به این جهت گیری عقیده دارند باید اصالت ها را حفظ کرد اما سنت ها را تغییر داد و شکست.

همانطور که گفته شد موضوع اصالت و سنت تقریبا در تمام هنرها مطرح است. اگر آواز و گروه نوازی را دو رکن اساسی اجرای موسیقی ایرانی بنامیم می توان برای هرکدام از این ارکان در فضا و زمان کنونی نمونه ای بارز ذکر کرد. در زمینه آواز، استاد محمدرضا شجریان و شهرام ناظری مطرح ترین هنرمندانی هستند که می توان از آنها نام برد و در گروه نوازی پیشتازی از آن کامکارهاست. آنگونه که از گفته ها و رفتارها پیداست تمامی این افراد در یک چیز اتفاق نظر دارند که آن همان سوگیری به سمت اصالتهاست و رویکرد سنت شکنی. گرچه قبول این گفته در ابتدا برای بعضی ها سخت و ناممکن است اما نگاهی کوتاه به آنچه در چند سال اخیر در حوزه موسیقی ایرانی رخ داده است شاهدی است بر اثبات صحت این ادعا. استاد محمدرضا شجریان در مصاحبه ای صراحتا موضع خود را در این زمینه اعلام کرد. آنجایی که گفت « موضوعی که من در این سالها با آن برخورد کرده ام، تعصب بر سنت است. یک موضوع را باید اینجا روشن کنم ، اصالت با سنت فرق می کند. اصالت یعنی ریشه داشتن هر پدیده  فرهنگی. در موسیقی هم همین طور باید اصالت باشد اما سنت مطابق با زمان تغییر شکل می دهد. باید اصالت را نگه داریم اما سنت هایمان را بر اساس زمان تغییر دهیم» (ضمیمه روزنامه اعتماد، سه شنبه23 مهر1387 ).

 استاد شجریان در عمل نیز این اعتقاد خود را ثابت کرده است. آنجایی که سازهای بم ساز، صراحی و ساغر را می سازد و از کاربرد آنها در کنسرت ها سخن می گوید و خود نیز آنها را به صحنه می برد.

دیگر خواننده سنت شکن موسیقی ایرانی شهرام ناظری است. سنت شکني ناظری نیاز به هیچ شاهدی ندارد، چراکه سابقه این اعتقاد او به اندازه تمام عمر فعالیت هنری اش است. آنجا که در اولین دیدار با استاد تاج اصفهانی برخلاف سنت آن روزگار شعرهایی از مولانا و فردوسی را با آواز می خواند و با انتقاد استاد تاج روبرو می گردد اما او گفته تاج را نمی پذیرد. ناظری حماسه را با تمام عظمتش وارد موسیقی می کند و صدایش را نیز از این چاشنی پرشور و صلابت بی نصیب نمی گذارد. او در اجرای خود از ریتم بيشتر استفاده می کند و حتی آواز  را اغلب بر روی سطحی از نواخت ریتم می خواند. این شنت شکني ناظری در کاربرد ریتم و حماسه در آواز ایرانی موجب شد تا نشان شوالیه هنری فرانسه را دریافت کند.

قافله سالار سنت شکني در گروه نوازی، کامکارها هستند. کامکارها در اجرای گروهی خود چند سنت دیرینه را تغییر داده اند. آنها به خواننده به عنوان یک ساز در گروه می نگرند و با این اعتقاد ، خواننده سالاری در موسیقی ایرانی را نفی می کنند. در بسیاری از اجراهاي کامکارها تمامی نوازندگان گروه  هم خوانی می کنند و خوانندگان تک گروه نیز نوازنده یک ساز در گروه می باشند. دیگر سنت شکنی کامکارها حرکات صحنه آنان است. پیشینیان بر این عقیده بودند که گروهی كه برای مردم موسيقي اجرا مي كند نباید با مخاطبش کاری داشته باشد و باید به گونه ای در صحنه رفتار کند که گویی کسی مقابل آنها ننشسته است. در بعضی مواقع این اعتقاد تا جایی پیش می رفت که حتي خود نوازندگان  را هم بر می گرفت و نگاه و عکس العمل افراد گروه به یکدیگر را نیز مذموم می شمرد. اما کامکارها نه آن را پذیرفته اند و نه این را. در اجراهای گروهی آنها همواره حرکات دست و چشم، نگاه و عکس العمل به مخاطب و ارتباط اعضای گروه با یکدیگر دیده می شود.

آنگونه که در این مثالها ذکر شد رويكرد سنت شکني با حفظ اصالت ها هم اکنون مورد قبول بزرگان موسیقی ایرانی است. بدون شک پیشرفت هایی نیز كه  طی چند  سال اخیر در زمینه موسیقی سنتی حاصل شده است نتیجه این نگرش خردمندانه می باشد. از اين رو گروه موسيقي "صاحبدلان" ضمن پيروي از اين نگرش هنري، سعي بر اين خواهد نمود تا درعمل نيز «سنت شكني موسيقايي با نگاه اصيل» را به اجرا در آورد. به ديگر سخن موضع هنري اين گروه، پيروي از نظر بزرگان موسیقی ایراني است و متعاقبا وظیفه خود می دانیم زين پس در بسط و گسترش این تفکر، آن هنرمندان خردمند را همراهی و پیروی کنیم.